گالری عکس شگفتی های اعماق آسمان؛ از قلب تپنده پلوتو تا پایکوبی دنباله دار پن استارز در افق - مجله گوگل ایرانی

01

ظهور ناگهانی دنباله دار پن استارز؛ مسافری از اعماق یخ زده

دنباله دار پن استارز (C/2014 Q1) یکی از غیرمنتظره ترین پدیده های رصدی سال های اخیر بود که با درخشندگی ناگهانی خود، منجمان را شگفت زده کرد. این جرم یخی در 6 جولای از حضیض خورشیدی گذشت و به دلیل نزدیکی زیاد به منبع گرما، فعالیت هسته اش به شدت افزایش یافت. نتیجه این فعل و انفعالات، تشکیل دُمی بلند و دوگانه از گاز و غبار بود که در آسمان شامگاهی خودنمایی می کرد.

جالب است بدانید که دم آبی رنگ این دنباله دار ناشی از یونیزه شدن گازها به وسیله بادهای خورشیدی است، در حالی که دم زرد رنگ از ذرات غبار تشکیل شده که نور خورشید را بازتاب می دهند. در روزهای اوج، این دنباله دار تنها با 7 درجه فاصله از کنار سیاره مشتری (Jupiter) عبور کرد. تماشای آن در کنار هلال باریک ماه، صحنه ای را رقم زد که تنها در تصاویر با نوردهی طولانی یا با دوربین های دوچشمی قوی قابل تفکیک بود.

02

حماسه افق های نو؛ دیدار با قلب یخی پلوتو

فضاپیمای افق های نو (New Horizons) پس از سفری 9 ساله و پیمودن میلیاردها کیلومتر، انتها به پلوتو رسید تا پرده از رازهای این جهانی دورافتاده بردارد. اولین تصاویر ارسالی، عارضه ای بزرگ و روشن به شکل قلب را نشان داد که اکنون به نام منطقه تامبا شناخته می گردد. این کشف ثابت کرد که پلوتو برخلاف تصورات قبلی، یک جهانی مرده و یکنواخت نیست، بلکه دارای فعالیت های زمین شناختی پیچیده است.

دقت تصاویر ارسالی به قدری بالا بود که کوه های یخی به ارتفاع 3500 متر و دهانه های برخوردی با قدمت میلیاردها سال به وضوح دیده می شدند. این ماموریت نقطه عطفی در تاریخ اکتشافات فضایی بود زیرا پلوتو آخرین عضو از منظومه شمسی کلاسیک بود که به وسیله یک کاوشگر زمینی دیدار شد. شناخت ما از قمرهای پلوتو، به ویژه کارن (Charon)، پس از این عبور تاریخی به طور کامل متحول شد.

03

ثانیه های اضطراب؛ خاموشی مخابراتی در اوج ماموریت

شاید فکر کنید مهندسان ناسا همیشه خونسرد هستند، اما روز عبور افق های نو از نزدیک ترین فاصله پلوتو، اوج استرس در اتاق فرمان بود. طبق برنامه، فضاپیما باید تمام توان خود را صرف عکاسی می کرد و برای این کار مجبور بود آنتن اصلی اش را از سمت زمین برگرداند. این یعنی چندین ساعت بی خبری مطلق؛ انگار فرزندتان را به امتحان کنکور فرستاده باشید و تا عصر گوشی اش خاموش باشد!

وقتی اولین سیگنال سلامت پس از ساعت ها سکوت به زمین رسید، موجی از شادی و اشک شوق کل مرکز کنترل را فرا گرفت. این روبات پیانو شکل نشان داد که محاسبات مکانیک مداری بشر تا چه حد دقیق است. پلوتو که 85 سال فقط یک نقطه مبهم در تلسکوپ ها بود، حالا با جزئیاتی خیره نماینده در مانیتورها می درخشید. این پیروزی علم بر فاصله و انزوا بود که نشان داد هیچ مرزی برای کنجکاوی انسان وجود ندارد.

زنگ سرگرمی: فضانوردی که پلوتو را از نزدیک ندید!

بسیاری نمی دانند که خاکستر کلاید تامبا، کاشف پلوتو، در محفظه ای کوچک درون فضاپیمای افق های نو جاسازی شده بود. او سال ها قبل از رسیدن فضاپیما درگذشت، اما به نوعی توانست سفری را که خودش با کشف این سیاره شروع نموده بود، به انتها برساند. تصور کنید بعد از مرگ، با سرعت 50 هزار کیلومتر بر ساعت از کنار کشف بزرگ زندگی تان رد شوید؛ یک انتها هالیوودی برای یک منجم خستگی ناپذیر!

04

دوپرگار ایکس 1؛ منظومه ای که با اشعه ایکس فریاد می زند

منظومه دوتایی دوپرگار ایکس 1 (Circinus X-1) یکی از عجیب ترین منابع تابش انرژی در کهکشان ماست. این منظومه از یک ستاره نوترونی فوق چگال و یک ستاره معمولی تشکیل شده که در پایکوبیی مرگبار به دور یکدیگر می چرخند. رصدهای اجرا شده به وسیله رصدخانه پرتو ایکس چاندرا (Chandra) حلقه هایی هم مرکز از تابش را نشان داد که در واقع بازتاب نور از ابرهای غبار میان ستاره ای هستند.

با تحلیل زمان رسیدن این پرتوها، دانشمندان توانستند فاصله این منظومه را حدود 30700 سال نوری تخمین بزنند. این روش که به نوعی شبیه به سیستم سونار در زیردریایی هاست، به منجمان اجازه می دهد فواصل کیهانی را با دقت بیشتری محاسبه نمایند. نوسانات نامنظم در شدت تابش این منبع، گویای فرآیندهای فیزیکی خشنی است که در نزدیکی افق رویداد یا سطح ستاره نوترونی رخ می دهد.

05

خوشه کهکشانی سنبله؛ مرکز کیهانی همسایه

خوشه سنبله (Virgo Cluster) بزرگ ترین ساختار کهکشانی در مجاورت گروه محلی ماست که بیش از 1300 کهکشان را در خود جای داده است. به دلیل وسعت زیاد این خوشه در آسمان، عکاسی موزاییکی تنها راه برای ثبت شکوه مرکز آن است. کهکشان بیضوی غول پیکر M87 قلب تپنده این منطقه محسوب می گردد که میزبان یکی از مشهورترین سیاه چاله های کل عالم است.

در کنار این غول کهکشانی، زنجیره مارکاریان (Markarians Chain) به صورت صفی منظم از کهکشان ها خودنمایی می نماید. این خوشه به طور میانگین 48 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد و مطالعه آن برای مشخص ثابت هابل (Hubble Constant) حیاتی است. در واقع، درک سرعت انبساط جهان بدون آنالیز دقیق حرکت کهکشان های این خوشه امکان پذیر نبود و هنوز هم منبع اصلی داده های کیهان شناسی است.

06

ایستگاه فضایی و ماه آبی؛ تلاقی تکنولوژی و طبیعت

پدیده ماه آبی که در واقع دومین ماه کامل در یک ماه میلادی است، بهانه ای شد تا یکی از زیباترین تصاویر نجومی ثبت گردد. در این میان، عبور ایستگاه فضایی بین المللی (ISS) از مقابل قرص کامل ماه، چالش بزرگی برای عکاسان بود. این عبور تنها 0.33 ثانیه طول می کشد و احتیاج به دقت میلی ثانیه ای در زمان بندی شاتر دوربین دارد.

با استفاده از تکنیک عکاسی انفجاری (Burst Mode)، جزئیات خیره نماینده ای از ساختار ایستگاه در مقابل دهانه های ماه مانند تیکو (Tycho) ثبت شد. تفاوت رنگ های سطح ماه در این تصاویر، نشان دهنده تنوع مواد معدنی مانند تیتانیوم و آهن در خاک ماه است. این عکس نمادی از توانایی بشر در رصد هم زمان ساخته های دست خود و اجرام سماوی در یک قاب واحد و باشکوه است.

07

اولورو و راه شیری؛ پیوند زمین و آسمان در استرالیا

صخره اولورو (Uluru) در قلب استرالیا، یکی از مقدس ترین مکان ها برای بومیان و یکی از برترین نقاط برای رصد آسمان تاریک است. زمانی که مرکز کهکشان راه شیری برفراز این صخره بزرگ طلوع می نماید، چشم انداز ای سوررئال پدید می آید. ابرهای تیره غبار کیهانی در میان میلیاردها ستاره، ساختاری شبیه به رودخانه ای خروشان در دل سیاهی شب ایجاد می نمایند.

در این قاب، ستاره قلب العقرب (Antares) با رنگ مایل به قرمز خود در کنار سیاره زحل می درخشد. پدیده هواتابی (Airglow) نیز باعث می گردد افق به رنگ های سبز یا قرمز ملایم دیده گردد که ناشی از واکنش های شیمیایی در لایه های فوقانی جو زمین است. این تصویر به ما یادآوری می نماید که زمین بخشی جدایی ناپذیر از کلان ساختار کیهانی است و ما همیشه تحت تاثیر پرتوهای دوردست هستیم.

زنگ سرگرمی: سلفی مخفیانه در فضا!

آیا می دانستید فضاپیماها هم گاهی فوتوبامب می نمایند؟ در یکی از ماموریت های رصدی، وقتی دانشمندان منتظر تماشا یک سحابی دوردست بودند، متوجه شدند یک تکه کوچک از زباله های فضایی یا بخشی از بدنه خود فضاپیما جلوی لنز آمده است. البته در خصوص ایستگاه فضایی، این عکاسان زمینی هستند که باید مثل تک تیرمیزانا منتظر بمانند تا ایستگاه دقیقا از جلوی ماه رد گردد. شکار این لحظه آنقدر سخت است که عکاسان بعد از گرفتن آن معمولا یک هفته جشن می گیرند!

08

سحابی تالاب؛ کارخانه ستاره سازی در صورت فلکی قوس

سحابی تالاب (Lagoon Nebula) یا M8، یکی از زیباترین زایشگاه های ستاره ای است که در فاصله 5000 سال نوری از ما قرار گرفته است. این توده بزرگ از گاز و غبار، بستری برای تولد ستاره های پرجرم و جوان است که با تابش فرابنفش خود، گازهای اطراف را به درخشش وا می دارند. در قلب این سحابی، ساختاری شبیه به ساعت شنی دیده می گردد که نتیجه تلاطم های شدید ناشی از بادهای ستاره ای است.

رنگ سرخ غالب در این سحابی ناشی از اتم های هیدروژن یونیزه شده است که پس از از دست دادن الکترون، دوباره با آن ترکیب می شوند. مشاهده این سحابی با تلسکوپ های آماتوری نیز ممکن است، اما جزئیات دقیق آن تنها در نوردهی های طولانی آشکار می گردد. وسعت این سحابی حدود 110 سال نوری تخمین زده می گردد که فضایی باورنکردنی برای شکل گیری صدها منظومه شمسی تازه فراهم نموده است.

09

پدیده های نوری در تنگه برایس؛ رنگین کمان و پرتوهای ضدخورشیدی

تنگه برایس (Bryce Canyon) در یوتا، نه تنها به خاطر ستون های سنگی عجیبش معروف است، بلکه گاهی میزبان پدیده های جوی نادری نیز می گردد. پرتوهای ضدِّ گرگ ومیش (Anti-crepuscular rays) زمانی پدیدار می شوند که ستون های نور خورشید در افق مخالف خورشید با هم تلاقی می نمایند. این یک خطای دید ناشی از پرسپکتیو است، درست مثل ریل های قطار که در دوردست به هم می رسند.

در یک لحظه جادویی، عکاس توانست هم زمان رنگین کمان دوگانه و این پرتوهای نادر را در یک قاب ثبت کند. این پدیده ها زمانی رخ می دهند که خورشید در پشت سر ناظر قرار گرفته است و نور در قطرات باران جلوی رو می شکند. ترکیب رنگ های سرخ رسوبات زمین و طیف رنگی آسمان، تضادی بصری ایجاد می نماید که یادآور قدرت طبیعت در خلق تابلوهای هنری بی نظیر است.

10

سحابی سه تکه در نور فروسرخ؛ نگاهی به ورای غبار

سحابی سه تکه (Trifid Nebula) در نور مرئی به دلیل وجود رگه های تیره غبار به سه قسمت تقسیم شده به نظر می رسد. اما وقتی با تلسکوپ فضایی اسپیتزر (Spitzer) در طیف فروسرخ به آن نگاه می کنیم، غبارها شفاف شده و ستاره های نوزاد پنهان آشکار می شوند. این تغییر دیدگاه به دانشمندان اجازه می دهد تا مراحل اولیه تشکیل ستاره ها را بدون مانع مطالعه نمایند.

این سحابی ترکیبی از یک سحابی گسیلشی (قرمز)، یک سحابی بازتابی (آبی) و یک سحابی تاریک است. در تصاویر فروسرخ، آنچه قبلا تاریک بود حالا به شدت می درخشد، زیرا غبار گرم از خود تابش گرمایی ساطع می نماید. سحابی سه تکه در فاصله 5500 سال نوری قرار گرفته است و یکی از محبوب ترین اهداف برای منجمان حرفه ای جهت درک تعامل میان ستاره های جوان و محیط میان ستاره ای است.

11

رد ستاره ها و دم دنباله دار؛ عکاسی از یک گریزپای آسمانی

عکاسی از دنباله دار پن استارز چالش های فنی زیادی به همراه داشت، زیرا این جرم با سرعت بسیار بالایی در زمینه ستاره ها حرکت می نماید. اگر دوربین روی دنباله دار تنظیم گردد، ستاره ها به صورت خطوطی کوتاه دیده می شوند که به آن رد ستاره می گویند. این تکنیک به خوبی نشان می دهد که اجرام منظومه شمسی چقدر نسبت به ستاره های دوردست سریع تر جابه جا می شوند.

دم یونی این دنباله دار به دلیل تعامل با ذرات باردار خورشیدی، همیشه در جهت مخالف خورشید قرار می گیرد. در حالی که دم غباری آن کمی انحنا دارد و در مسیر مداری دنباله دار باقی می ماند. تماشای این پدیده در عرض های جغرافیایی جنوبی زمین بسیار راحت تر بود و فرصتی استثنایی برای ثبت داده های تازه از ترکیب شیمیایی هسته دنباله دار فراهم کرد.

دنباله دار پن استارز و هلال ماه

دنباله دار پَن استارز (C/2014 Q1-PanSTARRS) سال گذشته کشف و به طور ناگهانی و به سرعت درخشان شد. در این چند روز این دنباله دار از برخی نقاط بعد از غروب خورشید با چشم غیرمسلح دیده می گردد. پن استارز در روز 6 جولای/15 تیر از نزدیکی خورشید رد شد و اکنون دُمی بلند از گاز و غبار همراه خود دارد و امروز از هر زمان دیگر به زمین نزدیک تر است. وسعت دنباله و این نزدیکی به زمین عوامل درخشندگی این دنباله دار هستند. در تصویر بالا که دو روز پیش گرفته شده است، دنباله دار پن استارز را با دُمِ یونی غبارآلود آبی رنگ در سوی راست می بینید و هلال ماه در مرکز تصویر قرار گرفته است. فردا دنباله دار پن استارز فقط با 7 درجه فاصله از کنار مشتری درخشان می گذرد درحالی که زهره بسیار زیبا نیز در همان نزدیکی است. به دلیل نزدیک بودن به خورشید، دنباله دار بعد از غروب خورشید با دوربین دوچشمی یا در تصاویر با نوردهی بلند دیده می گردد.

عکس افق های نو از پلوتو

افق های نو باموفقیت از کنار پلوتو رد شد و به زودی تصاویر و اطلاعات تازه را به زمین می فرستد. این فضاپیمای روبوتیک سرِوقت گزارش سلامت خودش را به زمین مخابره کرد؛ همه بخش هایش کار می نمایند و پُر از اطلاعات ذخیره شده است. تصویر بالا بادقت ترین و بیشترین قدرت تفکیک است که پیش از عبور از کنار پلوتو از آن گرفته است. در نگاه نخست، رنگ سرخ پلوتو و دهانه های گوناگون آن را می بینید. پایین تر عارضه ای روشن تر به شکل قلب و در سوی راست-پایین کوه ها وجود دارند. این تصویر تازه شروع بر تصاویر بادقت تر و بهتر دیگر است. با تصاویر تازهی که امروز، هفته آینده و سال آینده به دست مان می رسد، شناخت بشر درباره پلوتو و قمرهایش متحول خواهد شد.

افق های نو از کنار پلوتو و کارن رد می گردد

آیا فضاپیمای افق های نو (New Horizons) هنگام گذر از نزدیک ترین فاصله از کنار پلوتو سالم می ماند و تصاویر و اطلاعات مفیدی به زمین می فرستد؟ بشر تا چند ساعت دیگر پاسخ این پرسش را می فهمد. بدون درنظر گرفتن چگونگی عملکردش، افق های نو امروز با سرعت بالا، تندوتیز از کنار پلوتو و قمرهایش رد می گردد و در ساعت 11:50 به وقت جهانی (UT) (ساعت 7:50 صبح به وقت EDT) به نزدیک ترین فاصله اش از آن می رسد. از قبل برنامه ریزی شده است که این فضاپیمای روباتیک برای ثبت بهتر تصاویر و اطلاعات ارتباطش را با زمین از ساعت 1:00 صبح روز 23 تیر/14 جولای به وقت جهانی تا ساعت 21:00 به وقت EDT در 24 تیر/ 15 جولای قطع کند. پس بشر امروز نفس هایش را در سینه حبس خواهد نمود به این امید که این فضاپیما - که به میزان یک پیانو است - دوباره با ایستگاه های زمینی ارتباط برقرار کند. امیدواریم افق های نو، در زمان موعود، اطلاعات ارزشمند و تازهی از پلوتو برایمان به ارمغان بیاورد؛ جهانیی که از زمان کشفشِ - 85 سال قبل - رازآلود و سربه مُهر به جای مانده است. افق های نو سه روز قبل تصویر بالا را ثبت نموده است؛ تصویر ترکیبی از کارن (شارن)، بزرگ ترین قمر پلوتو، در سوی چپ و پلوتو در سوی راست است که از هر دو جهان، جزئیات بی نظیری را نمایش می دهد.

امواج ایکس از دوپرگار

منظومه دوتایی دوپرگار ایکس 1 (Circinus X-1) را با تغییرات نامنظمش می شناسند. در این منظومه عجیب و غریب ستاره ای نوترونی (به جای مانده انفجار ابرنواختری) همراه با ستاره ای معمولی تر در حال گردش دور یکدیگرند. رصد این منظومه در پرتوی ایکس، شدت تابش این پرتوها را در حلقه هایی هم مرکز نشان می دهد که در تصویر بالا آن ها را به صورت چهار ابرغبارآلود میان ستاره ای با اندکی فاصله از یکدیگر می بینید. تصویر بالا ترکیبی از تصاویر در نور مرئی و پرتوی ایکس است که تصاویر پرتوی ایکس آن از رصدخانه چاندرا با رنگ های مصنوعی نشان داده شده اند. با میزان گیری زمان ایجاد این پرتوهای ایکس و میزان گیری فاصله ابرهای غبارآلود به دشواری و عدم قطعیت می توان فاصله منظومه دوتایی دوپرگار ایکس 1 را 30700 سال نوری از زمین تخمین زد.

کهکشان های خوشه سنبله

هزاران کهکشانی که می شناسیم بخشی از خوشه کهکشانی سنبله هستند؛ نزدیک ترین خوشه بزرگ کهکشانی به گروه محلی ما. درواقع به دشواری می توان همه این کهکشان ها را هم زمان با هم رصد کرد و از تماشا همه آن ها لذت برد زیرا منطقه گسترده ای از آسمان را دربرگرفته اند. این نمای تلسکوپی و موزاییکی با میدان دید باز به وضوح بخش مرکزی خوشه سنبله را از میان غبار پیش زمینه صفحه کهکشان راه شیری نشان می دهد. کهکشان مارپیچیِ غول پیکر M87 پایین و سوی چپ تصویر دیده می گردد. سوی راست M87 رشته ای از کهکشان ها به نام زنجیره یا حلقه مارکاریان قرار گرفته است. اگر با دقت به تصویر نگاه کنید بسیاری از کهکشان های خوشه سنبله را به شکل تکه های کوچک و محو می بینید. بر این تصویر اسامی کهکشان های بزرگ تر بر اساس لیست NGC و البته لیست مسیه نام گذاری شده اند (مانند M84, M86 و کهکشان های مارپیچی رنگارنگ M90، M88 و M91). به طور میانگین کهکشان های خوشه سنبله تقریباً 48 میلیون سال نوری از ما فاصله دارند. فاصله این کهکشان ها برای میزان گیری ثابت هابل و مقیاس عالم ابزاری بسیار مهم محسوب می شوند.

ایستگاه فضایی بین المللی (ISS) و ماه رنگارنگ

امروز دومین ماه کامل در ماه میلادی جولای (تیر/مرداد) است که بر اساس داستان های مدرن به ماه آبی، Blue Moon معروفیت دارد. البته تصویر موزاییکی، واضح و دقیق بالا با تلسکوپ و دوربین دیجیتالی پیش از نخستین ماهِ کامل جولای گرفته شده است. رنگ های سطحی ماه به علّت پردازش تصویر پُررنگ تر به نظر می رسند اما واقعی اند و در نتیجه تفاوت مواد شیمیایی سازنده سطح ماه ایجاد شده اند. وقتی ماه به مرحله ای نزدیک می گردد که در آسمان آن را کامل می بینیم، تماشا خطوط درخشانی که از گودال 85 کیلومتری تیکو، Tycho (راست-بالای تصویر) در همه جهت ها پراکنده شده اند، بسیار ساده است. در تضاد با بلندی های جنوبی ماه، بالاتر (و در سوی راست) از گودال تیکو، ایستگاه فضایی بین المللی (ISS) با جزئیات بی نظیری دیده می گردد. این تصویر در 30 ژوئن/ 9تیر از خلیج بایرون در استرالیا گرفته شده است، عبور ایستگاه فضایی از جلوی ماه فقط 1/3 ثانیه طول کشیده و عکاس برای گرفتن تصویر آن از سرعت بسیار زیاد شاتر در حالت انفجاری، burst استفاده نموده است.

برای گرفتن عکس از اجسام متحرکی که با سرعت بسیار زیادی حرکت می نمایند از حالت انفجاری،burst در دوربین استفاده می گردد. در این حالت، دوربین با سرعت بسیار بالای شاتر به طور پیاپی چند عکس از سوژه می گیرد. مثلاً در تصویر بالا عکاس با سرعت 1/650 ثانیه در حالت انفجاری از ایستگاه فضایی عکس گرفته است.

راه شیری برفراز اولورو

در این نمای زیبای شبانه بخش مرکزی کهکشان راه شیری بر فراز صخره اولورو/ایرز (Uluru/Ayers Rock) طلوع نموده است. این تصویر در 13 جولای/22 تیر ثبت شده و هواتابی که در امتداد افق وجود دارد یکی از مهمترین منطقه ها استرالیای مرکزی را در حالت ضدنور نمایان نموده است. البته ابرهای غبارآلود کیهانیِ راه شیری نیز در حالت ضدنور دیده می شوند؛ شکاف های تیره ای که میان انبوهی از ستاره های کم نور قرار دارند. بالاتر از برآمدگی مرکزی، رودی از ابرهای کیهانی به سوی قلب العقرب (آلفا-عقرب، Antares)، ستاره اَبَرغول زردرنگ و درخشان، هم گرا شده اند. در سوی چپ قلب العقرب زحلِ سرگردان در شب می درخشد.

تالاب ژرف: سحابی M8

گازهای درخشان میان ستاره ای و ابرهای تیره غبارآلود در ژرفای سحابی متلاطم تالاب (مرداب) خانه دارند. این سحابی که با نام M8 نیز شناخته می گردد 5 هزار سال نوری از ما فاصله دارد. برای تماشاش کافی است تلسکوپ تان را رو به مرکز کهکشان در صورت فلکی قوس (کمان) نشانه بروید. در این نمای زیبا، سحابی تالاب را می بینید که با ترکیبی از پرتوهای سرخ (ناشی از اتم های هیدروژن یونیزه شده) و باریکه های الکترون پوشانده شده است. در مرکز تصویر، شکلی شبیه به ساعت شنی به چشم می خورد که از گازهای یونیزه شده، بادهای ستاره ای و تابش قدرتمند ستاره های پُرجرمِ جوان شکل گرفته است. در این تصویر حدود 40 سال نوری از مرکز سحابی تالاب دیده می گردد.

رنگین کمان ها و پرتوها بر فراز تنگه برایس

بر فراز تنگه برایس چه می گذرد؟ در ابتدای این ماه میلادی دو پدیده نوری متفاوت در این تک شات ثبت شده اند. برای ثبت هر دو اثر لازم بود عکاس مستقیماً پشت به خورشید مستقر گردد. نزدیک ترین اثری که می بینید همان رنگین کمان معمولی است، که به دلیل منعکس شدن نور خورشیدِ در حال غروب در بالای سر عکاس، و شکسته شدن نور در قطرات باران در مقابل تنگه به وجود آمده است. اگر بیشتر دقت کنید رنگین کمان دیگری بالای رنگین کمان اول پدیدار می گردد. نادرتر از آن، شاید هم بارزتر، پرتوهای نوری هستند که از افق بالای تنگه منتشر شده اند. این پرتوها به پرتوهای ضدِّ گرگ ومیش، Anti-crepuscular معروف اند و به دلیل پخش و شکسته شدن نور خورشید در لابه لای ابرها و در آسمان، و هم راستا شدنشان از نقطه حدود 180 درجه ای پیرامون خورشید ایجاد می شوند. از نظر هندسی، این نقاط ضدِّگرگ ومیش باید بر مرکز رنگین کمان منطبق شوند. تنگه برایس در یوتاه (آمریکا) قرار گرفته است و این تنگه ردیفی منحصربه فرد از سنگ های رسوبی باستانی و مخروطی شکل را که به هودوس (hoodoos) معروف اند، در خود جا داده است.

سحابی سه تکه (M20) در نورفروسرخ

برای تماشا سحابی سه تکه (M20) فقط کافی است با تلسکوپی کوچک به سوی صورت فلکی پُر از سحابی قوس (کمان ) نشانه بروید. در تصاویر نور مرئی، غبارِ تاریک این سحابی را به سه تکه تقسیم نموده است درحالی که در تصویر فروسرخ این غبارهای تاریک به غبارهای درخشان و ستاره های تازه متولدشده تبدیل شده اند. این تصویر با رنگ های مصنوعی از داده های تلسکوپ فضایی اسپیتزر به دست آمده است. دانشمندان از تصویر فروسرخ اسپیتزر استفاده نموده اند تا ستاره های تازه متولدشده و پنهان در میان ابرهای زایشی را بیابند. وسعت سحابی سه تکه 30 سال نوری است و در فاصله 5500 سال نوری از ما قرار گرفته است.

دُم دنباله دار و رد ستاره ها

دنباله دار پن استارز (که به نامC/2014 Q1 نیز شناخته می گردد) پس از خراشیدن افق غربی در آسمان تابستانی و شبانگاهی نیم کره شمالی، ارتفاع می گیرد و در آسمان زمستانی نیم کره جنوبی بالا می آید. این بازتماشاماینده درونی منظومه شمسی در آگوست 2014/ تیر 1393 کشف شد و تصویر بالا از این دنباله دار در 17 جولای/ 25 تیر ثبت شده است. این تصویر از دنباله دار و دم های رنگی آن از رصدخانه خانگی در مک کای (در کویین لند- استرالیا) گرفته شده و وسعت میدان دید تصویر کمی بیش از یک درجه است . دنباله دار پن استارز که به سرعت در آسمان جا به جا می گردد، دو روز بعد از ثبت این تصویر به نزدیک ترین فاصله اش از سیاره ای زمین رسید. ستاره های کم نور صورت فلکی خرچنگ در این تصویر تلسکوپی که برای ردیابی این دنباله دار گریزپا تنظیم شده است، رد کوتاهی گذاشته اند. دُم یونی آبی رنگ پن استارز از خورشید دور می گردد و بادهای خورشیدی هم به آن ضربه می زند. دُم غبارآلود زرد رنگ پخش شدی این دنباله دار که از نور خورشید انرژی گرفته است، آن را در مدارش به بیرون و عقب هُل می دهد. این دنباله دار که در روزهای پیشِ رو از نزدیکی زهره، مشتری و ستاره پُر نور قلب الاسد (آلفا-شیر) عبور می نماید؛ سوژه مناسبی برای دوربین های دوچشمی در عرض های جنوبی است.

سوالات رایج کاربران (Smart FAQ)

1. چرا دم دنباله دارها همیشه در جهت مخالف خورشید قرار گرفته است؟

این پدیده به دلیل فشار تابشی و بادهای خورشیدی رخ می دهد که ذرات گاز و غبار را به بیرون پرتاب می نمایند. فشار فوتون های خورشیدی به قدری زیاد است که حتی ذرات سنگین غبار را هم از هسته دور می نماید. در واقع خورشید مانند یک فن قدرتمند عمل نموده و مواد تبخیر شده را به سمت اعماق فضا می راند. به همین خاطر حتی وقتی دنباله دار از خورشید دور می گردد، باز هم دم آن جلوتر از خودش قرار می گیرد.

2. آیا قلب پلوتو واقعاً از یخ ساخته شده است یا سنگی است؟

بخش بزرگی از این منطقه که به شکل قلب دیده می گردد، از یخ نیتروژن منجمد تشکیل شده است. این یخ ها به دلیل دمای بسیار پایین پلوتو رفتاری شبیه به یخچال های طبیعی روی زمین دارند و جریان می یابند. در زیر این لایه های یخی، دانشمندان احتمال وجود یک اقیانوس نیمه منجمد از آب و آمونیاک را نیز می دهند. این ترکیب باعث شده تا سطح پلوتو بسیار درخشان تر از نواحی صخره ای و تیره اطرافش به نظر برسد.

3. تفاوت اصلی سحابی گسیلشی و بازتابی در چیست؟

سحابی گسیلشی خودش نور فراوری می نماید زیرا اتم های گاز به وسیله ستاره های داغ نزدیک تحریک شده و فوتون ساطع می نمایند. اما سحابی بازتابی تنها نور ستاره های مجاور را پخش می نماید و از خود نوری ندارد، درست مثل مه در چراغ ماشین. معمولاً سحابی های گسیلشی به رنگ قرمز (هیدروژن) و سحابی های بازتابی به رنگ آبی دیده می شوند. در اجرامی مثل سحابی سه تکه، هر دو نوع سحابی در کنار هم یک تابلوی رنگارنگ می سازند.

4. چطور می توان ایستگاه فضایی را با چشم غیرمسلح در آسمان دید؟

ایستگاه فضایی شبیه به یک ستاره بسیار پرنور و متحرک است که با سرعت از افقی به افق دیگر می رود. این جرم هیچ نوری از خود ندارد و تنها به دلیل بازتاب نور خورشید از پانل های خورشیدی اش دیده می گردد. برترین زمان برای رصد آن دقایقی بعد از غروب خورشید یا قبل از طلوع آفتاب در آسمان تاریک است. اپلیکیشن های نجومی متعددی وجود دارند که زمان دقیق عبور آن از بالای سر شما را اطلاع رسانی می نمایند.

5. منظور از ماه آبی چیست و آیا واقعاً رنگ ماه تغییر می نماید؟

اصطلاح ماه آبی هیچ ارتباطی با رنگ واقعی کره ماه ندارد و صرفاً یک نامگذاری تقویمی مدرن است. وقتی در یک ماه تقویمی دو بار ماه کامل رخ دهد، به دومین ماه کامل ماه آبی گفته می گردد. ماه تنها در شرایط خاص جوی مانند وجود غبار آتشفشانی غلیظ ممکن است واقعاً مایل به آبی دیده گردد. این پدیده هر دو یا سه سال یک بار رخ می دهد و ریشه در محاسبات دوره های قمری دارد.

6. چرا مطالعه خوشه سنبله برای کیهان شناسان تا این حد حیاتی است؟

خوشه سنبله نزدیک ترین آزمایشگاه طبیعی برای مطالعه تکامل کهکشان ها و توزیع ماده تاریک در مقیاس بزرگ است. با میزان گیری فاصله دقیق این خوشه، دانشمندان پله اول نردبان فواصل کیهانی را برای محاسبه سن جهان بنا می نمایند. گرانش بزرگ این خوشه حتی بر حرکت کهکشان راه شیری ما نیز تاثیر می گذارد و ما را به سمت خود می کشد. در واقع، این خوشه مرجع اصلی برای درک ساختار رشته ای کائنات در همسایگی ماست.

7. اشعه ایکس در منظومه های دوتایی مثل دوپرگار ایکس 1 چگونه فراوری می گردد؟

وقتی گاز از ستاره همدم به سمت ستاره نوترونی کشیده می گردد، در اثر گرانش شدید شتاب گرفته و به شدت داغ می گردد. این گازهای فوق داغ قبل از سقوط نهایی، دمایشان به میلیون ها درجه می رسد و انرژی خود را به صورت پرتو ایکس آزاد می نمایند. این فرآیند یکی از کارآمدترین روش های تبدیل جرم به انرژی در کل جهان هستی به شمار می رود. رصد این پرتوها به ما اجازه می دهد فیزیک محیط های با گرانش فوق العاده زیاد را مطالعه کنیم.

جمع بندی نهایی

سفر ما از اعماق یخ زده پلوتو تا قلب داغ سحابی های دوردست نشان داد که کیهان فراتر از یک فضای خالی، سیستمی پویا و لبریز از شگفتی است. پیشرفت های تکنولوژیک مانند فضاپیمای افق های نو و تلسکوپ اسپیتزر به ما ثابت کردند که هرچه بیشتر می دانیم، ابعاد ناشناخته تری پیش رویمان گگردده می گردد. چه در حال تماشای عبور سریع ایستگاه فضایی باشیم و چه در حال تحلیل نور باستانی یک خوشه کهکشانی، ما در واقع در حال بازخوانی تاریخ خلقت هستیم. این یافته ها نه تنها دانش ما را افزون می نمایند، بلکه حس تواضع و کنجکاوی را در برابر عظمت هستی در قلب هر انسانی زنده نگه می دارند.

شما کدام پدیده را ترجیح می دهید؟

از تماشا قلب یخی پلوتو بیشتر هیجان زده شدید یا تماشای دم آبی رنگ دنباله دار پن استارز؟ جهانی نجوم پر از پرسش های بی پاسخ است و ما مشتاقیم بدانیم کدام بخش از این مقاله فکر شما را بیشتر درگیر کرد. نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاه ها بنویسید تا با هم درباره این شگفتی ها مصاحبه کنیم.

نوشته های مرتبط با عکس های نجومی

• اطلس فوتون ها: سفری خیره نماینده از طیف خورشید تا قلب پلوتو
• آلبوم اسرارآمیز فضا؛ از سحابی های رنگارنگ تا تپ اخترهای در حال چرخش
• از طلوع زمین تا اشباح سرخ: سفری تصویری به ژرفای ناشناخته های کیهان
• از قلب پلوتو تا دیوار چین: سفری تصویری به شگفتی های بی انتها کیهان

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .

با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.

باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران

مطالب مرتبط

دنباله دار پن استارز و هلال ماه

عکس افق های نو از پلوتو

عکس: افق های نو به سوی پلوتو پرتاب می گردد

افق های نو از کنار پلوتو و کارن رد می گردد

پایکوبی مرگبار استراسبورگ: طاعون پایکوبی 1518

از ریدلی اسکات تا کریستوفر نولان: فیلم هایی که لیاقت داشتن دنباله را دارند یا آنقدر لیاقت دارند که…